zondag, 19 oktober 2008 om 04:24

Ik hoop dat iedereen elk woord zal kunnen verstaan. Mogen we doorgaan waar we gisteren afbraken? We spraken over angst en het beëindigen van angst. En ook hadden we het over de verantwoordelijkheid van ieder van ons ten aanzien van wat er in de wereld gebeurt - de verschrikkelijke, angstwekkende warboel waar we inzitten. En waarvoor wij allen verantwoordelijk zijn: individueel, collectief, nationaal, godsdienstig. En voor alles wat er in de wereld plaatsvindt zijn wij… na een evolutie van duizenden en nog eens duizenden jaren, nog steeds barbaren gebleven die elkaar pijn doen, elkaar doden, elkaar vernietigen. We hadden de vrijheid om precies te doen wat we wilden en dat heeft chaos in de wereld teweeg gebracht. Vrijheid is niet dat je kunt doen waar je zin in hebt, maar het is eerder vrij zijn van al het geploeter, van problemen - we gingen daar gistermiddag diep op in van onze zorgen, van onze psychologische verwondingen, van alle conflicten waar we vele, vele, vele millennia mee hebben geleefd. En ook vrij zijn van angst. Over al deze dingen hebben we het gisteren gehad. En ook hebben we gezegd: deze samenkomst, deze bijeenkomst is niet een lezing over een of ander speciaal onderwerp om te informeren, te instruéren, in een bepaald kader te plaatsen, maar om samen, onder ieders eigen verantwoordelijkheid, alle problemen van ons leven, ons dagelijks leven, te verkennen en te onderzoeken. Geen bespiegelende concepten of filosofieën maar begrip voor de dagelijkse pijn, de verveling, de eenzaamheid, de wanhoop, de depressies en de eindeloze conflicten waar de mens altijd mee heeft geleefd. Vanochtend hebben we heel wat te bespreken. Ook vestigden we er gisteren de aandacht op dat dit niet een bijeenkomst is waarbij de spreker u intellectueel, emotioneel, of hoe dan ook, stimuleert. We zijn heel erg afhankelijk van stimulatie; het is een soort handeltje, drugs, alcohol en al die verschillende sensatiemiddelen. En we willen niet alleen sensatie, maar ook opwinding, prikkels. Dit is dus niet die soort van bijeenkomst. We zijn bijeengekomen om ons leven, ons dagelijks leven, aan een onderzoek te onderwerpen. Dat wil zeggen om te begrijpen wat je in werkelijkheid bent niet theoretisch, of volgens de een of andere filosoof of psychiater. Dat alles kunnen we dus opzij schuiven; we gaan naar onszelf kijken, naar wat we in werkelijkheid zijn, zonder in de put te raken of triomfantelijk te zijn, maar om waar te nemen. En dat wil zeggen de hele psychologische structuur van ons wezen, ons bestaan, te begrijpen. En we hadden het er gisteren over dat één van de dingen die mensen hun leven lang doormaken een vorm van angst is. En heel zorgvuldig diepten we uit dat tijd en denken aan angst ten grondslag liggen. We diepten uit wat tijd en denken zijn; tijd is niet alleen het verleden, het heden en de toekomst, maar tijd is in het nu, in het huidige ogenblik is alle tijd vervat. Want wat we nu zijn, zullen we morgen zijn, tenzij er een grote fundamentele mutatie in de psyche zelf plaatsvindt, in de hersencellen zelf - daar spraken we over. We zouden vanmorgen ook moeten spreken over, samen moeten bespreken misschien mag ik u erop wijzen dat u en de spreker samen op reis gaan, een lange, moeizame reis. En om zo'n reis te maken moet je niet aan een speciale overtuiging gebonden zijn (in dat geval is zo'n reis niet mogelijk) of aan een of ander geloof, of aan een conclusie of ideologie of concept. Het is alsof je de Mount Everest beklimt of één van de andere hoge, prachtige toppen in de wereld dan laat je ook een heleboel achter, je sjouwt niet al je lasten de steile heuvels en bergen op. We maken de reis dus samen en de spreker bedoelt ook echt sàmen. Het is niet zo dat hij zit te praten en u het er mee eens bent of niet mee eens bent. Als we die paar woorden helemaal kunnen schrappen, dan kunnen we samen op reis gaan. Al lopen sommigen misschien heel vlug en al komen anderen wat achteraan, we maken samen deze reis. We zouden het er ook over moeten hebben waarom mensen altijd het najagen van genot tegenover angst hebben gesteld. We onderzoeken nooit wat genot is, waarom we eeuwig uit zijn op genot en plezier in allerlei verschillende vormen: seksueel, zintuiglijk, intellectueel, het genot van bezittingen, het plezier dat je put uit vakbekwaamheid, uit het hebben van veel informatie of kennis en het ultieme genoegen dat we God noemen.
Zoals we al zeiden: word alstublieft niet boos, of geïrriteerd en, al zou u het willen, gooi niets naar het hoofd van de spreker! (Gelach). Dit is een gewelddadige wereld; als je het ergens niet mee eens bent slaan ze je dood. Dat gebeurt! En hier proberen we elkaar niet te vermoorden, we propageren helemaal niets en we proberen u van niets te overtuigen; we gaan de werkelijke waarheid van de dingen onder ogen zien zonder onszelf te misleiden. Het is heel moeilijk om waar te nemen zonder jezelf te misleiden; als je aan zelfbedrog doet en de feiten niet onder ogen ziet wordt het onmogelijk naar jezelf te kijken zoals je bent. Maar we houden van misleiding, van illusies, van iedere vorm van bedrog, omdat we bang zijn naar onszelf te kijken. Zoals we al zeiden: heel helder, nauwgezet, precies naar jezelf kijken is alleen mogelijk in een spiegel van relaties, verhoudingen; dat is de enige spiegel die we hebben. Als je naar jezelf kijkt als je je haar kamt of als je je scheert of wat je dan ook doet met je gezicht... sorry. Je kijkt in je spiegel... sorry (Gelach). Het spijt me, ik ben blij dat u het ook vindt!
Als u zich scheert of uw haar kamt, kijk dan eens naar uw gezicht, die spiegel reflecteert precies wat u bent, hoe uw gezicht is, hoe u eruitziet. En is er psychologisch gesproken ook zo'n spiegel waarin u exact, precies, nauwkeurig kunt zien wat u bent? Zoals we zeiden: er is zo'n spiegel. En wel die van je relaties, hoe intiem die ook mogen zijn, zoals de man/vrouw relatie. In die relatie zie je wat je bent als je jezelf tenminste wilt láten zien wat je bent: je ziet hoe je boos wordt, hoe je tegenover bezit staat, je... enz. De mens heeft dus altijd genoegens nagejaagd, in naam van God, in naam van de vrede en in naam van een ideologie. En dan het genot van de macht, van macht hebben over anderen, politieke macht. Hebt u dat wel opgemerkt? Macht is iets lelijks, als de een de ander overheerst in welke vorm van ook: als de vrouw haar man overheerst of de man de vrouw.
Macht is één van de kwaadste dingen in het leven. En genot is de keerzijde van de medaille van angst. Als je heel diep en ernstig het wezen van angst begrijpt, zoals we dat gisteren uitdiepten (wat we niet opnieuw zullen doen), dan zien we ook nog iets anders, namelijk verrukking: het zien van iets moois, de zonsondergang of het vroege licht van de dageraad, de prachtige kleuren, de weerspiegeling van de zon op het water. Dat is verrukking, maar we maken het tot een herinnering en cultiveren die herinnering als genot.
En, zeiden we ook, kijk er alleen maar naar, doe er niets aan. Ik weet niet of u ooit bent ingegaan op de kwestie “actie”. Wat is actie? We zijn allemaal zo actief van de ochtend tot de avond niet alleen lichamelijk, maar psychologisch is ons brein aan één stuk door aan het kwebbelen, het springt aldoor van de hak op de tak, overdag en 's nachts tijdens het dromen. Het brein is nooit in rust, het is voortdurend in beweging. Ik weet niet of u zich ooit verdiept hebt in die kwestie van actie. Wat is actie, wat is doen? Is het... het woord “doen” is tegenwoordige tijd; het is niet gedaan of zal doen, actie wil zeggen nu doen, goed, accuraat, compleet, holistisch - als ik dat woord kan gebruiken - actie die heel is, volledig, niet gedeeltelijk. Als actie op de een of andere ideologie is gebaseerd is het geen actie; dan is het conformiteit aan een bepaald patroon dat je hebt vastgesteld en daardoor is het onvolledig handelen. Of als je iets doet als gevolg van een herinnering, een conclusie, als je handelt in overeenstemming met een bepaalde ideologie, een patroon of een gevolgtrekking, blijft het onvolledig, dan is er altijd sprake van tegenstrijdigheid. Je moet dit zeer gecompliceerde probleem van actie dus onderzoeken. Is actie gerelateerd aan wanorde of aan orde? Begrijpt u me? We leven in wanorde, ons leven is wanordelijk, verward, tegenstrijdig: we zeggen dit en we doen iets anders, we denken dit maar we handelen tegenovergesteld. Wat is dus orde en wanorde? Misschien hebt u nooit over dit alles nagedacht. Laten we er dus met elkaar over nadenken en laat u me alstublieft niet tegen mijzelf praten. Het is vroeg in de morgen en u hebt de hele dag nog vóór u. Laten we dus bewust samen deze vraag stellen: wat is orde en wat is wanorde? En wat is de relatie tussen actie en orde en wanorde? We hebben min of meer uitgelegd wat actie, doen (handelen) is; het woord zelf betekent: dit ogenblik, handelen. Het feit dat u daar zit... en wat is de relatie tot wanorde? Wat is wanorde?

Kijk naar de wereld als u wilt; de wereld is in wanorde, er gebeuren verschrikkelijke dingen. Maar heel weinigen van ons weten wat er werkelijk gaande is in de wereld van de wetenschap, in de wereld van... de krijgskunst en van al de vreselijke dingen die er in Rusland plaatsvinden. En van de armoede in alle landen, de rijken en de heel armen. En die eeuwige oorlogsdreiging: de ene politieke groepering tegen een andere politieke groepering. Er heerst dus een geweldige wanorde. Dat is de werkelijkheid en geen verzinsel of illusie. En wij hebben deze wanorde geschapen door onze eigen levenswijze, door zelf zo wanordelijk te leven. En nu proberen we orde in de maatschappij te brengen: alle sociale hervormingen, enzovoort, enzovoort. Zonder de wanorde te begrijpen en er een eind aan te maken streven we naar orde. Het is net als een verwarde geest die naar helderheid zoekt. Een verwarde geest is een verwarde geest en die kan nooit helderheid vinden.
Kan er dus een eind komen aan de wanorde in ons leven? In ons dagelijks leven, niet orde in de hemel of op een andere plaats, maar in ons dagelijks leven, kan daar orde heersen? Een eind komen aan wanorde? En als er een eind is gekomen aan wanorde, dan is er natuurlijke orde. Die orde is levend en niet volgens een bepaald patroon of een sjabloon. we zijn dus aan het onderzoeken, we kijken naar onszelf en leren over onszelf. Leren verschilt van kennis vergaren. Dit is nogal... besteedt u hieraan alstublieft wat aandacht. Dat leren een oneindig proces is, een onbegrensd proces, terwijl kennis altijd begrensd is. En leren houdt niet alleen visueel, optisch waarnemen in, maar ook waarnemen zonder enige vervorming. De dingen precies zo zien als ze zijn. Dat vereist discipline - het woord discipline betekent, zoals we gisteren zeiden... het woord komt van discipel. De discipel is hij die leert; niet de strenge discipline van de orthodoxie, de tradities, of het volgen van bepaalde regels, voorschriften, enzovoort - maar léren. Leren door middel van heldere observatie zonder vervorming, exact datgene horen wat de ander zegt, zonder enige vervorming. En leren is niet opeenstapelend omdat het een proces is dat steeds doorgaat. Dus door te leren wat in onszelf wanorde is, ontstaat er heel natuurlijk, moeiteloos en onverwacht, orde.
En als er orde is... orde is een deugd, er is geen andere deugd, behalve volmaakte orde. Dat is volmaakte moraliteit; niet de een of andere opgelegde of voorgeschreven moraliteit.
We zouden ook met elkaar over de hele kwestie van het lijden moeten praten. U vindt het niet erg? Want mannen, vrouwen, kinderen over de hele wereld, of ze nu ongelukkigerwijs achter het IJzeren Gordijn leven of in Zuid Azie of India of Europa of hier, ieder menselijk wezen, rijk of arm, intellectueel of gewoon leek zoals wij, beleeft iedere vorm van lijden. Hebt u er ooit naar gekeken? Mensen die eeuwenlang, duizenden oorlogen lang, gehuild hebben. Man, vrouw, kinderen - deze immense hoeveelheid leed in de wereld. Niet dat er niet ook genoegens zijn, vreugde enzovoort. Maar zoekende naar begrip voor het lijden van, laten we zeggen, India, vinden we iets veel groters. En dus moeten we ons verdiepen in deze ingewikkelde kwestie van leed. En ons afvragen of die ooit tot een einde kan komen of dat de mens gedoemd is eeuwig te blijven lijden. Niet alleen fysiek lijden; dat hangt af van hoe ordelijk je je leven leidt, of je lichaam bedwelmd is door tabak, nicotine, alcohol en al dat soort dingen, van de vraag of je lichaam te gronde is gericht. Maar psychologisch, innerlijk, hebben we geweldig geleden zonder er misschien een woord over te zeggen of onze ogen uit ons hoofd te huilen. En gedurende deze lange evolutie, de evolutie van de mens vanaf het begin der tijden tot nu, heeft iedere mens op deze aardbol geleden. Lijden is niet alleen maar het verlies van iemand die je graag mag of van wie je denkt te houden, maar ook het lijden van de zeer armen, de analfabeten. Als je naar India of naar andere delen van de wereld gaat zie je mensen die kilometers ver lopen om naar school te gaan, kleine meisjes en kleine jongens; ze zullen nooit rijk zijn, ze zullen nooit in een auto rijden, waarschijnlijk hebben ze nog nooit een warm bad gehad, ze dragen een sari of een jurk of wat dan ook en dat is hun hele bezit. Dat is leed. Niet voor de man die hen in een auto passeert, maar die man in die auto kijkt ernaar en hij voelt leed als hij ook maar enigszins gevoelig en bewust is.
En het leed van onwetendheid - en dan heb ik het niet over schrijven of literatuur en de rest - maar het leed van de mens die zichzelf niet kent. Er zijn heel wat vormen van leed. En onze vraag is: kan er in elk van ons een einde aan het lijden komen?
Er is je eigen lijden, het leed binnenin je, en het leed in de wereld. Duizenden oorlogen, verminkte, gewone mensen, ontstellende wreedheid, niet een bepaalde vorm van wreedheid waarover vaak gesproken wordt, een speciale vorm waartegen we in opstand komen. Maar we vragen nooit: kan wreedheid tot een einde komen? Iedere natie ter wereld.heeft ontstellende wreedheden begaan. En we gaan er nog altijd mee door. En wreedheid brengt enorm veel leed met zich mee. En als je dit alles ziet - niet in een boek leest, niet van een reiziger hoort of van een toerist (toeristen gaan naar het buitenland om zich te amuseren, dingen te zien en een prettige tijd, vakantie, te hebben) - als je reist als mens, alleen maar observeert, bewust bent, gevoelig voor dit alles... leed is iets verschrikkelijks. Kan er een einde komen aan leed? Stelt u zich alstublieft deze vraag. De spreker zet u niet aan om leed te voelen. De spreker vertelt u niet wat leed is, het is vlak voor uw neus, binnen uw gezichtsveld, niemand hoeft het aan te tonen. Als u alleen maar uw ogen openhoudt, u gevoelig bewust bent van wat er in deze afschuwelijke wereld gebeurt. Dus stelt u zich alstublieft de vraag of leed ooit tot een einde kan komen. Want net als bij haat: waar leed is, kan geen liefde zijn. Als iemand lijdt, bezig is met zijn eigen lijden, hoe kan er dan liefde zijn? En dus moet je je die vraag stellen, hoe moeilijk die ook is. Het gaat niet om een antwoord, maar om de kwestie van leed en een eind maken aan leed. Wat is leed? Niet alleen de lichamelijke pijn en de blijvende pijn van iemand die verlamd, verminkt of ziek is,maar ook leed over het verlies van iemand …. door de dood. Straks zullen we het over de dood hebben. Is leed zelfbeklag? Onderzoekt u dit alstublieft; wij zeggen niet: dat is het of dat is het niet. We vragen: wordt leed veroorzaakt door zelfbeklag, is het één van de factoren? Wordt het veroorzaakt door eenzaamheid, zich wanhopig alleen voelen... eenzaam, niet alleen. Het woord alleen wil zeggen: allen één. Maar het gevoel geïsoleerd te zijn, in die eenzaamheid niets te hebben waarmee je je verbonden voelt. Is leed alleen maar iets verstandelijks, iets dat gerationaliseerd, verklaard kan worden? Of kun je ermee leven zonder naar troost te verlangen? Begrijpt u me? Met leed te leven, er niet van weg te lopen, niet te rationaliseren, niet te zoeken naar één of andere denkbeeldige of eenzijdige vorm van troost - een godsdienstige of illusoire, romantische vluchtweg. Maar leven met iets dat van enorme betekenis is. Leed is niet alleen een lichamelijke schok - als je je zoon, man of vrouw, of wie dan ook verliest, dan is dat een geweldige biologische schok die haast verlammend werkt. Kent u dit niet allemaal?
En ook is er dat gevoel van wanhopige eenzaamheid. Kun je naar leed kijken zoals die werkelijk binnen ons leeft en erbij blijven, het vasthouden en er niet van weglopen? Leed is niet iets anders dan degene die lijdt. Degene die lijdt wil weglopen, op de vlucht slaan, van allerlei doen. Maar kijk ernaar, zoals je kijkt naar een kind, een mooi kind; daarbij stilstaan en er niet van weglopen. Dan zult u zelf zien, als u het heel intens doet, dat leed tot een einde komt. En als leed tot een einde is gekomen, is er hartstocht. Niet wellust, niet een prikkel voor de zinnen, maar hartstocht. Maar zeer weinigen hebben deze hartstocht, omdat we zo verteerd worden door ons eigen verdriet, onze pijn, ons zelfmedelijden, onze ijdelheid en de hele rest. We hebben veel energie zie maar wat er in de wereld gebeurt - enorm veel energie om nieuwe dingen uit te vinden, nieuwe snufjes, nieuwe manieren om anderen te doden. Om naar de maan te vliegen is geweldig veel energie en concentratie nodig, zowel intellectueel als feitelijk. We hebben geweldig veel energie, maar we verspillen het - aan conflict en, aan angst, aan eindeloos geleuter over niets. En hartstocht is geladen met een enorme energie; maar hartstocht wordt niet gestimuleerd, het behoeft geen stimulans, het is er als een brandend vuur. Het ontstaat alleen als er een einde is gekomen aan leed. En als je aan leed een einde hebt gemaakt, dan betreft je dat niet persoonlijk, want je bent de rest van de mensheid, zoals we gistermiddag zeiden.
Wij allen lijden, wij allen ervaren eenzaamheid, iedere mens op deze aarde - rijk of arm, geletterd of onwetend - iedereen heeft veel zorgen en angsten te doorstaan - bewust of onbewust. Je bewustzijn is niet van jezelf, maar van de hele mensheid. De inhoud van dat bewustzijn bestaat uit al je overtuigingen, je zorgen, je medelijden, je ijdelheden, je arrogantie, je streven naar macht, positie, rijkdom, enzovoort. Dat alles is je bewustzijn en het wordt gedeeld door alle mensen. Om die reden is het niet jouw speciale bewustzijn.